الآخوند الخراساني ( مترجم وشارح : جميشد سميعى )

89

كفاية الأصول ( فارسى )

تشريح المسائل مقدمه : * چه تفاوتى ميان مطالب مقدمهء دوم با مطالب اين مقدمه وجود دارد ؟ مطالب مقدمهء دوم در رابطهء با وضع بود و مطالب اين مقدمه مربوط به استعمال است . * استعمال لفظ در معنا بر چند قسم است ؟ بر سه قسم است : 1 - استعمال حقيقى و آن عبارتست از بكارگيرى لفظ در معناى موضوع له خودش ، مثل : اسد كه در حيوان مفترس . 2 - استعمال مجازى و آن ، عبارتست از به كار بردن لفظ در غير معناى موضوع له ، مثل : اسد در رجل شجاع . 3 - استعمال غلط و آن اينست كه : لفظ را در غير معناى موضوع له به كار گيرند ، مثل : اسد در جسم سيّال . * آيا استعمال لفظ در معناى مجازى صحيح است ؟ بله ، صحيح است . * آيا صحت استعمال لفظ در معناى مجازى تابع اذن و ترخيص واضع است يعنى وضع نوعى دارد و يا اينكه تابع ذوق و طبع انسان است ؟ 1 - قدما صحت مزبور را تابع اذن و ترخيص واضع مىدانند . يعنى : قائل به وضع نوعىاند . 2 - متأخرين از جمله جناب آخوند ، نائينى ( ره ) و مرحوم مظفر صحت مزبور را تابع ذوق و طبع انسان مىدانند . يعنى : طبع انسان هركجا استعمالى را حسن و دلپذير دانست ، استعمال لفظ در معناى مجازى را صحيح مىداند و بالعكس آن را قبيح . * دليل متأخرين در اثبات اين مدّعى چيست ؟ مىگويند : اين يك امر وجدانى است ، يعنى ، هركس بالوجدان مىيابد كه لفظ ( اسد ) در مورد رجل شجاع و صحيح است ، چه وضع اجازه بدهد يا ندهد . اما : همين طبع ، وضع اسد را براى رجلى كه دهانش بدبوست حسن و دلپذير نمىداند و لو واضع چنين وضعى را اجازه بدهد .